emigrating landscapes project

Home » Authors » Samples of Irit Amiel’s poetry:

Samples of Irit Amiel’s poetry:

Irit Amiel (Irena Librowicz) is a translator, poet and writer. She was born in Częstochowa in 1931. Both her parents died in Treblinka in 1942. Just before leaving Ghetto for the concentration camp, they managed to hide little Irena in the secure place. After war she emigrated to Palestine, later she settled in Israel, where she lives and works

.

 

GUILT

 

Every time I play with my grandchildren

my parents stand and watch over us in silence.

They stare with severity, without a shadow

of a smile, of love or of joy.

Father’s head as bald as any knee.

Mother’s dress as grey as ash.

And often I ask myself the question:

are they simply judging me

for existing still?

 

 

 

 

SYLWIA (SEPTEMBER 1942)

I am eleven years old, standing by the window,

hidden carefully behind a curtain,

watching the street and the passing

grey wave of battered people and see

her among them – six year old Sylwia

in a navy blue velvet dress

with a white sailor-boy collar,

her head gilded with blonde locks,

like a little Shirley Temple straight out of our cinema.

She walks along and, crying, calls out Mummy!

and her mother too, hidden behind a curtain in the window,

forces her fists into her eyes and ears so as not to hear,

not to respond, not to run after.

She wants so much to live,

walking along, that golden-haired Sylwia, alone

on the road without return and only

the sound of her voice and calls

pulses through my blood

and will echo until

the very end.

 

POWRÓT ZABAWEK

 

Purpurowy szalony bąk, celuloidowa lala z wyprawą.

Nagi różowy brzdąc, ukochany mięciutki jednooki miś,

fikający wesoło pajacyk na sznurku, drewniany konik.

Gumowa głupia gąska, kolorowa twarda piłka,

pełen czarów kalejdoskop, pierwszy zegarek tykający

bezlitośnie bezpowrotny czas dzieciństwa z ubiegłego stulecia.

 

Wszyscy odjechali pociągami w odwrotnym kierunku

niż ja i latami tęsknili za mną na wygnaniu.

 

Dziś powracają i nocą siadają na krawędzi łoża starości.

A ja zakrywam kocem siwy łeb bo cuchną obcością i złem.

 

 

 

Dla Henryka G.

Obmapywać dzieciństwo

 

 

W berka graliśmy na Berka Joselewicza

Na Katedralnej bawiliśmy się  w chowanego

A potem mała Marylka chowała się tam

w piwnicy między workami ziemniaków i węgla

gdzie ją na końcu zastrzelił starszawy Niemiec

Do Ziemiańskiej zabrali mnie raz rodzice na five o`clock

i w aksamitnej sukience bordo tańczyłam solo

Widziałam motyla jak bujał wśród wzgórz

Potem nie było już ani motyli ani wzgórz

Zimą  w ośnieżonej 3 Aleji zjeżdżaliśmy z górki na pazurki

W kinie Luna na rogu Aleji Wolności a 3-Aleii

oglądaliśmy boską Shirley Temple

Na  kompletach na Krótkiej czytaliśmy Mówią Wieki

ale nam nic nie powiedziały i bardzo krótko trwały

Na Strażackiej bawiliśmy się w łuny  pożarów

W bunkrze na Garncarskiej wisiała na ścianie kartka

Stary niedżwiedż mocno śpi

My go nie zbudzimy

bo sie go boimy

Jak się zbudzi to nas zje

No więc zbudził się i zjadł

Na podwórku Stary Rynek 24 w przeddzień akcji

 tańczyliśmy kółeczko się kręci i wciąż się obraca

wesoło wokoło  Lucek się obraca

A nazajutrz ulicą  Prostą  Lucek razem

ze wszystkimi poszedł prosto do wagonów

I koniec  Kropka

 

 See also poems read online;

Law of Genetics

Jona

My Father

My Mother

Pnina

 

 

Biografia Irit Amiel po polsku:

AMIEL Irit Amiel (nazwisko panieńskie: Irena Librowicz, „na aryjskich papierach”: Krystyna Iwańczak, Krystyna Hankiewicz) – tłumaczka, poetka, prozaiczka. Urodziła się 15 maja 1931 r. w Częstochowie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej – Leona Librowicza i Natalii z domu Hassenfeld. Ojciec był współwłaścicielem sklepu bławatnego w Częstochowie. Oboje rodzice zginęli w 1942 r. w Treblince. Przed wywózką z getta częstochowskiego zdołali umieścić córkę w ukryciu. Amiel przebywała „na aryjskich papierach” w Warszawie oraz w okolicznych wsiach. Po wojnie, drogą nielegalną, wraz z organizacją Bricha (przez obozy dipisów w Niemczech, Włoszech i na Cyprze), 19 grudnia 1947 r. przedostała się do Palestyny. Po wojnie wyzwoleńczej i powstaniu państwa Izrael żyła w kibucach: Bejt Haszita i Palmachim (brała udział w budowie tego ostatniego w roku 1950). Studiowała filologię, historię i historię literatury na Otwartym Uniwersytecie Izraela w Ra’anana. Natomiast w latach 1981–1985 odbyła studia dla tłumaczy w Bejt-Berl College w Kfar Saba. Irit Amiel jest jednocześnie poetką języka hebrajskiego (wydała zbiór wierszy Miwchan beszoa, מבחן בשואה , Egzamin z Zagłady; Tel Awiw 1994, 2 wyd. 1995, 3 wyd. 1998) i języka polskiego (Egzamin z Zagłady, Oficyna Bibliofilów, Łódź 1994, 2 wyd. 1998; Nie zdążyłam, Oficyna Bibliofilów, Łódź 1998; Wdychać głęboko, Świat Literacki, Izabelin 2002). Tom opowiadań Osmaleni (Świat Literacki, Izabelin 1999), cieszący się dużym zainteresowaniem czytelników i krytyki (posłowie do książki napisał Michał Głowiński), został nominowany do Nagrody Literackiej Nike w roku 2000. Został też wyróżniony na Poznańskim Przeglądzie Nowości „Jesień ’99”, organizowanym przez Bibliotekę Raczyńskich w Poznaniu. Pozycja ta została przetłumaczona przez samą autorkę na hebrajski – Cruwim (צרובים , Wydawnictwo Karmel, Jerozolima 2002). Natomiast na węgierski przełożył ją Peter Hermann – Megperzseltek (Wydawnictwo Poligraf, Budapest 2002), a na angielski (z hebrajskiego) Riva Rubin – Scorched (Vallentine Mitchell, London 2006).

Utwory z debiutanckiego tomu prozy to krótkie teksty prozatorskie w formie notatki autobiograficznej lub opowieści napisane na podstawie cudzych biografii (często są to też kompilacje życiorysów kilku osób). Fabuła przebiega w nich według ustalonego wzorca – bohaterowie (tzw. osmaleni, czyli „skazani na ocalenie”) to europejscy Żydzi dotknięci ogniem Zagłady (lub ich dzieci, a nawet wnuki), relacjonujący swoje historie. Osmalenie jest więc w prozie Amiel kategorią ponadczasową, która nie dotyczy tylko osób bezpośrednio doświadczonych tragedią Szoa. Autorka zwraca uwagę na to, że doświadczenie zagłady Żydów dało początek ogólnoświatowemu kryzysowi cywilizacyjnemu – swoistej dehumanizacji kulturowej. Przywiązanie do polskości stanowi zaś źródło bólu. Zarówno dla narratorki, jak i dla jej żydowskich bohaterów relacja z Polską to rodzaj nieodwzajemnionej miłości.

W podobnym tonie została utrzymana następna książka Amiel – Podwójny krajobraz (Prószyński i S-ka, Warszawa 2008), ze wstępem Henryka Grynberga, także nominowana do Nagrody Nike w roku 2009. W tomie tym prawie wszystkie opowieści mają charakter autobiograficzny i widać w nich – podobnie jak w Osmalonych – ogromny wpływ Zagłady na ludzką codzienność ponad pół wieku po tej hekatombie. Książka została przełożona na włoski – Fratture (Keller Editore, Rovereto

2010), tłum. M. Borejczuk.

Amiel przełożyła z polskiego na hebrajski teksty: Miriam Hochberg-Mariańskiej i Mordechaja Pelega-Mariańskiego Wśród przyjaciół i wrogów (Mi-chuc le-chomot ha-geto: be-Krakow ha-kwusza, מחוץ לחומות הגטו: בקראקוב הכבושה; Jad Waszem, Jerozolima 1987), Mieczysława Frenkla To jest morderstwo (Ha-recach ha-nazi be-Lwow, ;הרצח הנאצי בלבוב, Wydawnictwo Fundacja Reisfeld, Jerozolima–Buenos Aires 1988), Lei Rozenzweig Treny (Kinot, קינות; Wydawnictwo Saar, Tel Awiw 1993), Abramka Koplowicza Utwory własne (Miszel acmi, משל עצמי; Wydawnictwo Jad Waszem, Jerozolima 1995). W izraelskich czasopismach literackich „Iton 77” oraz „Moznajim” opublikowała przekłady opowiadań: Leo Lipskiego (Sarni braciszek, Św. Paweł, Pradawna opowieść, Mały Emil, Ewa i księżyce), Marka Hłaski (Szukając gwiazd), Hanny Krall (Tylko króciutko, Dybuk), Henryka Grynberga (Sielanka-Siaj) oraz wierszy: Wisławy Szymborskiej (Miłość od pierwszego wejrzenia, Pierwsze zdjęcie Hitlera, Pierwsze zdjęcie). Z hebrajskiego na polski przełożyła utwory poetyckie najważniejszych współczesnych poetów izraelskich. W wydaniu książkowym ukazało się jej tłumaczenie wyboru wierszy Dana Pagisa Ostatni (Wydawnictwo Studio EMKA, Warszawa 2004). Jej przekłady wierszy Icchaka Laora, Heziego Leskliego, Nurit Zarchi weszły w skład antologii Nowa poezja hebrajska (wybrała Miriam Akavia, Oficyna Bibliofilów, Łódź 1995). Amiel przełożyła także utwory Jehudy Amichaja („Zeszyty Literackie” 2007, nr 1). Jest również autorką tłumaczeń na język polski hebrajskich dramatów: Requiem Hanocha Lewina oraz Adam Zmartwychwstały Jorama Kaniuka (Teatr Cameri z Tel Awiwu wystawił obie sztuki w Warszawie i Łodzi). Utwory Amiel ukazywały się również w różnych czasopismach, w Izraelu np. w tygodniku „Nowiny-Kurier”, w almanachu „Kontury”; w Polsce np. w „Słowie Żydowskim”, „Midraszu”, „Arkuszu”, „Czasie Kultury”, „Odrze”, „Tece”; we Francji – w paryskiej „Kulturze”. Publikowała również w edycjach zbiorowych. Wiersz Miasto rodzinne ogłoszony został w tomie Poetycka Częstochowa (wraz z okolicami) 1945–2005, cz. 1 (red. W.E. Piekarski, Częstochowa 2005).

 

Bibliografia

M. Cieślik, Skazani na życie, „Polityka” 2000, nr 15; M. Cuber, Nieustająca opowieść, „Nowe Książki” 2008, nr 10; P. Czapliński, Odzyskiwanie Zagłady, „Przegląd Polityczny” 2003, nr 61; P. Czapliński, Pomazani śmiercią, „Tygodnik Powszechny” 2000, nr 11; J. Drzewucki, Świadek Zagłady, „Rzeczpospolita” 08.01.1995; H. Gosk, Albo się żyje, albo się umiera, „Nowe Książki” 2000, nr 1; N. Gross, Wdychać głęboko, „Nowiny-Kurier” 29.08.2003; N. Gross, Sadza na sercu, „Nowiny-Kurier” 31.12.1999; H. Grynberg, Pokolenie Szoa, „Odra” 2002, nr 4; R. Grzela, Egzamin z zagłady, „Literatura” 1998, nr 7/8; I. Kiec, Bez powrotu do codzienności (o bohaterach Irit Amiel), „Twórczość” 2001, nr 4; A. Kozioł, Ślad ognia, „Dziennik Polski” 1999, nr 271; A. Kozioł, Wielokrotna podwójność, „Dziennik Polski” 03.06.1998; J. Leociak, Krajobraz po Zagładzie, „Midrasz” 1999, nr 12; T. Nyczek, Osmaleni, „Wysokie Obcasy” 25.03.2000; S. Podobiński, Rola języka i języków w kształtowaniu się świadomości i budowaniu więzi społecznych – żydowskie antecedencje traumatyczne z częstochowskiego getta w „Osmalonych” Irit Amiel, [w:] Z dziejów Żydów w Częstochowie, red. Z. Jakubowski, Częstochowa 2002; L. Skompska, Od róż do liter, „Tygiel Kultury” 1996, nr 10/11; J. Sokołowska, Świadek Irit Amiel, „Kresy” 2009, nr 4; W. Susid, Wieczór autorski Irit Amiel, „Słowo Żydowskie” 03.12.1999; L. Szaruga, Świat poetycki (XX), „Zeszyty Literackie” 2003, z. 3; A. Szymańska, Wiersze z brzucha, „Nowe Książki” 1998, nr 8; R. Wasita, Ocaliła mnie polszczyzna, „Słowo Żydowskie” 23.08.1996; R. Wasita, Ocaliła mnie polszczyzna. Spotkanie z Irit Amiel, „Literatura na Świecie” 1996, nr 10; (wp), Częstochowa – miłość bez wzajemności. „Osmaleni”, „Dziennik Zachodni” (wydanie lokalne: Częstochowa) 28.12.1999.

 

 

 

 

%d bloggers like this: